Οι επαναλαμβανόμενες αποβολές καθώς και οι επαναλαμβανόμενες αποτυχίες εμφύτευσης στην εξωσωματική γονιμοποίηση είναι δύο καταστάσεις τις οποίες αντιμετωπίζουν συχνά ζευγάρια με δυσκολία απόκτησης παιδιού και ενώ φαίνονται διαφορετικές στην πραγματικότητα αποτελούν δύο εκφάνσεις του ίδιου προβλήματος : της αποτυχημένης συνέχειας στην πορεία προς μια υγιή κύηση. Είναι σύνθετες και πολυπαραγοντικές καταστάσεις, με μεγάλο αντίκτυπο στις ζωές των ζευγαριών που τις βιώνουν, και σίγουρα συνιστούν μεγάλη πρόκληση της αναπαραγωγικής ιατρικής.
Τι σημαίνει καθ’εξίν αποβολή και τι επαναλαμβανόμενη αποτυχία εμφύτευσης;
Με τον όρο καθ΄έξιν ή επαναλαμβανόμενες αποβολές ορίζουμε τις δύο ή περισσότερες συνεχόμενες αποβολές σε κυήσεις μικρότερες από 20 εβδομάδες, ενώ επαναλαμβανόμενες αποτυχίες εμφύτευσης λέμε δύο ή περισσότερες αποτυχίες εμφύτευσης στην εξωσωματική γονιμοποίηση μετά την μεταφορά καλής ποιότητας εμβρύων. Με άλλα λόγια στις επαναλαμβανόμενες αποτυχίες εμφύτευσης ‘’η πόρτα για κύηση δεν ανοίγει’’ ενώ στις καθ΄έξιν αποβολές ‘’ανοίγει αλλά δεν μένει ανοιχτή’’.
Ποια τα αίτια;
Οι δύο αυτές καταστάσεις έχουν σε μεγάλο μέρος κοινά αίτια και παράγοντες κινδύνου, γι΄αυτό και η διερεύνηση τους άρχισε να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο διαγνωστικό πεδίο. Οι μηχανισμοί αν και όχι απολύτως γνωστοί αλληλοκαλύπτονται και αφορούν τρεις άξονες: Πρώτο άξονα αποτελεί το έμβρυο (γενετικές και χρωμοσωμικές βλάβες, που δημιουργήθηκαν εκ νέου στο έμβρυο ή προήλθαν από το ωάριο ή το σπερματοζωάριο). Δεύτερος άξονας είναι η υποδοχή, η μήτρα – ανατομικές και λειτουργικές ανωμαλίες ή φλεγμονώδεις καταστάσεις της μήτρας. Τρίτο άξονα συνιστά το ανοσοποιητικό σύστημα και το ίδιο το ανοσολογικό περιβάλλον της μήτρας ενώ σε αυτό πρέπει να προστεθούν ορμονικές διαταραχές καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες.
Ποιες οι συνέπειες;
Είναι προφανής ο άμεσος και μεγάλος σωματικός και ψυχολογικός αντίκτυπος στα ζευγάρια: απογοήτευση, φόβος, αβεβαιότητα, ενοχές. Επιπλέον τόσο οι αποβολές όσο και οι αποτυχίες εμφύτευσης θεωρούνται πρώιμοι δείκτες καρδιαγγειακών, ενδοκρινικών και μεταβολικών νοσημάτων στην μετέπειτα ζωή, με τις διαταραχές του ανοσολογικού προφίλ να αποτελούν τη βάση και τον κύριο συνδετικό κρίκο.
Ποια η αντιμετώπιση;
Πέρα από τις γνωστές θεραπευτικές προσεγγίσεις (ορμονικές θεραπείες, χειρουργικές παρεμβάσεις, αντιμετώπιση φλεγμονών, αντιμετώπιση θρομβοφιλίας), η εξέλιξη της ιατρικής ακριβείας και στην αναπαραγωγή αλλά και αναγεννητικής ιατρικής τα τελευταία χρόνια δίνουν πολλές ελπίδες για την αποτελεσματικότερη διερεύνηση και αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων. Η χρήση στην κλινική πράξη προηγμένων γενετικών εξετάσεων, οι οποίες μπορούν να γίνουν στο αίμα των γονιών ή τους εμβρυϊκούς ιστούς επιτρέπει τον εντοπισμό γενετικών προβλημάτων. Με τη διαδικασία του προεμφυτευτικού ελέγχου μπορεί να γίνει εντοπισμός των φυσιολογικών εμβρύων. Επιπλέον η ανίχνευση συγκεκριμένων γονιδίων ανοίγει νέους δρόμους. Τέτοια είναι γονίδια σχετικά με την λειτουργία των ωαρίων και του σπερματοζωαρίων, με τη θρομβοφιλία, με την αγγειογένεση και την αιματική ροή προς το έμβρυο και με το ανοσολογικό περιβάλλον του ενδομητρίου κατά την εμφύτευση και την εξέλιξη της κύησης. Επίσης θετικά αποτελέσματα φαίνεται να έχουν- ιδιαίτερα στη διόρθωση ανοσολογικών ιδιαιτεροτήτων στο περιβάλλον της μήτρας- οι κυτταρικές θεραπείες με κύτταρα του αίματος και βλαστοκύτταρα. Τέλος, η ανάπτυξη της φαρμακογενωμικής, που έχει σαν στόχο την ανάπτυξη θεραπειών προσαρμοσμένων στις γενετικές ιδιαιτερότητες του κάθε ατόμου θα βοηθήσει στην εξατομίκευση και την αύξηση της αποτελεσματικότητας της θεραπευτικής αντιμετώπισης.
Στην Κλινική Γένεσις και στη Μονάδα Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής Fertilia,ο συνδυασμός παραδοσιακών θεραπειών και προσεγγίσεων, με τις σύγχρονες κατακτήσεις της εξατομικευμένης ιατρικής ακριβείας και της αναγεννητικής ιατρικής μας βοηθά να ξεπεράσουμε την πρακτική της ‘’μιας θεραπείας για όλους’’ και να εξατομικεύσουμε την θεραπευτική προσέγγιση στα ζευγάρια με ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποβολών ή αποτυχιών εμφύτευσης ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.
**Της Μαρίνας Δημητράκη, MD, MSc, MHA, PhD, EFOG-EBCOG, EFRM ESHRE/EBCOG, Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Συνεργάτης Κλινικής ΓΕΝΕΣΙΣ, Αναπληρώτρια Επιστημονική Υπεύθυνη Μ.Ι.Υ.Α. Fertilia