Ο καρκίνος τραχήλου της μήτρας αποτελεί τον πρώτο σε συχνότητα γυναικολογικό καρκίνο και τον τέταρτο πιο συχνό στο γυναικείο πληθυσμό διεθνώς. Η αιτιολογία των προκαρκινικών και καρκινικών παθήσεων του τραχήλου έχει αποσαφηνισθεί και αποτελεί πλέον τεκμηριωμένη γνώση ότι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus-HPV) ευθύνεται για τις παραπάνω βλάβες. Η επιμόλυνση από τον HPV αποτελεί σήμερα την πιο συχνή σεξουαλικά μεταδιδόμενη λοίμωξη.
HPV ιός
Υπάρχουν 100 και πλέον υπότυποι του HPV που ανευρίσκονται στο γυναικείο γενετικό σύστημα. Οι χαμηλού κινδύνου υπότυποι HPV (low-risk) προάγουν την εμφάνιση των κονδυλωμάτων του αιδοίου, κόλπου-τραχήλου, ενώ οι υπότυποι υψηλού κινδύνου (high-risk) συμβάλλουν στην δημιουργία τραχηλικής δυσπλασίας ελαφράς, μέτριας ή βαριάς μορφής (Cervical Intraepithelial Neoplasia-CIN1,2,3), ή καρκίνου τραχήλου. Οι συχνότεροι HPV υπότυποι υψηλού κινδύνου είναι οι: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 73, 82. Οι υπότυποι 16,18 ευθύνονται για την τραχηλική δυσπλασία και τον καρκίνο τραχήλου στο 70%., Η μόλυνση από τον ιό, στο πλείστο των περιπτώσεων θα περάσει από μόνη της χωρίς να προκαλέσει βλάβες στον τράχηλο, ενώ παράλληλα θα επιφέρει ανοσία από τον συγκεκριμένο ιό. Η “επίμονη” μόλυνση από HPV ιούς υψηλού κινδύνου μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη προκαρκινικών βλαβών (τραχηλική δυσπλασία), οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο εάν δεν αντιμετωπιστούν.
Παράγοντες κινδύνου
Οι παράγοντες κινδύνου εξέλιξης της μόλυνσης από τον HPV σε τραχηλική δυσπλασία και καρκίνο τραχήλου είναι οι παρακάτω:
- Πτώση ανοσοποιητικού συστήματος
- Απουσία εμβολιασμού κατά του HPV
- Συνύπαρξη σεξουαλικών μεταδιδόμενων λοιμώξεων
- Κάπνισμα
- Αριθμός σεξουαλικών συντρόφων
- Μη χρήση προφυλακτικού
Πρόληψη κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και HPV-DNA test
Ο μαζικός έλεγχος ασυμπτωματικού πληθυσμού (δευτερογενής πρόληψη, screening test) αποσκοπεί στην ανεύρεση γυναικών με παθολογική κυτταρολογία κόλπου-τραχήλου (τεστ Παπανικολάου-ΠΑΠ), ή γυναικών θετικών στον HPV ιό (HPV DNA-test), ή και των δύο (co-testing) και ακολούθως την αντιμετώπισή τους. Η έναρξη του “screening” έναντι του καρκίνου τραχήλου ξεκινάει μετά το 21ο έτος και μέχρι την ηλικία των 30 ετών συστήνεται η εξέταση με τεστ ΠΑΠ κάθε τρία χρόνια (εφόσον αυτό είναι φυσιολογικό). Σε γυναίκες άνω των 30 ετών συστήνεται ο έλεγχος με HPV DNA-test κάθε 3 έτη, ή κάθε 5 έτη συνδυασμό τεστ ΠΑΠ & HPV DNA-test εφόσον αυτοί είναι αρνητικοί. Ο παραπάνω πληθυσμιακός έλεγχος σταματάει στην ηλικία των 65, εκτός ειδικών περιπτώσεων (ιστορικό τραχηλικής δυσπλασίας, καρκίνου τραχήλου).
Εμβολιασμός HPV
Η πρωτογενής πρόληψη κατά του HPV πραγματοποιείται μέσω προγραμμάτων εμβολιασμού τα οποία εδραιώθηκαν διεθνώς από το 2007 με πρώτα εμβόλια το 4-δύναμο HPV κατά των υπότυπων 6,11,16,18 και 2-δύναμο HPV έναντι των υπότυπων 16,18. Μετά το 2015 τα εμβολιαστικά προγράμματα εφαρμόζουν το 9-δύναμο HPV έναντι των υπότυπων 6,11,16,18, 31,33,45,52,58.
Σύμφωνα με το Εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών συστήνεται το 9-δύναμο HPV, για ηλικίες 9-14 έτη σε 2 δόσεις (0, 6 μήνες), ενώ για ηλικίες 15-18 έτη σε 3 δόσεις (0, 6 12 μήνες). Ο εμβολιασμός συστήνεται ανεξαρτήτως της έναρξης της σεξουαλικής δραστηριότητας ή της έκθεσης στους HPV, αν και σε αυτή τη περίπτωση μπορεί να είναι λιγότερο αποτελεσματικός. Επίσης, ο εμβολιασμός συστήνεται και σε γυναίκες μέχρι και την ηλικία των 45 ετών με μικρότερη όμως αποτελεσματικότητα έναντι των νεαρότερων γυναικών.
**Του Ιωάννη Καλογιαννίδη, Μαιευτήρας – Γυναικολόγος, Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας – Γυναικολογικής Ογκολογίας Α.Π.Θ., Συνεργάτης Κλινικής ΓΕΝΕΣΙΣ