Γράφει η Μαρία Μαλανδρή, Ακτινοδιαγνώστρια, Διεθύντρια και Επιστημονικά Υπεύθυνη Τμήματος Διαγνωστικής Μαστού Γένεσις
Ο Οκτώβριος είναι ο μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού. Είναι ένας μήνας αφιερωμένος στην ενημέρωση, στην πρόληψη και κυρίως στη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης.
Ως ακτινολόγος με εξειδίκευση στην απεικόνιση του μαστού, συναντώ καθημερινά γυναίκες που προσέρχονται για τον προληπτικό τους έλεγχο. Κάποιες είναι συνεπείς στην τακτική παρακολούθηση, γνωρίζοντας πόσο σημαντική είναι η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση. Άλλες αποφασίζουν να εξεταστούν όταν παρατηρήσουν ή αισθανθούν κάτι που τις ανησυχεί. Υπάρχουν, όμως, και γυναίκες που, παρότι δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα, αναβάλλουν τον έλεγχό τους, συχνά λόγω φόβου ή άγχους.
Θα ήθελα, λοιπόν, αυτόν τον Οκτώβριο να κρατήσουμε ένα απλό μήνυμα: Μην περιμένεις να αισθανθείς κάτι για να ελέγξεις τον μαστό σου.
Ο προληπτικός απεικονιστικός έλεγχος έχει έναν πολύ σημαντικό στόχο: να εντοπίσει πιθανές κακοήθεις αλλοιώσεις σε όσο το δυνατόν πιο πρώιμο στάδιο, πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Έτσι, η μαστογραφία παραμένει η βασική απεικονιστική εξέταση για τον πληθυσμιακό έλεγχο του καρκίνου του μαστού.
Μαστογραφία, υπερηχογράφημα ή μαγνητική μαστών;
Αυτό είναι ίσως ένα από τα συχνότερα ερωτήματα που δέχομαι. Η απάντηση είναι ότι οι εξετάσεις αυτές δεν είναι ανταγωνιστικές μεταξύ τους. Έχουν διαφορετικό ρόλο και η επιλογή τους εξαρτάται από την ηλικία, την πυκνότητα των μαστών, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και, κυρίως, από το αν η γυναίκα ανήκει σε ομάδα αυξημένου κινδύνου.
Η μαστογραφία : Αποτελεί τη βασική εξέταση του προληπτικού ελέγχου στις γυναίκες μέσου κινδύνου, στις ηλικίες όπου ο οργανωμένος ή εξατομικευμένος έλεγχος συστήνεται. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες δεν είναι απολύτως ταυτόσημες ως προς την ηλικία έναρξης και τη συχνότητα. Για παράδειγμα, η American Cancer Society δίνει τη δυνατότητα έναρξης ετήσιας μαστογραφίας από την ηλικία των 40 ετών, συστήνει ετήσιο έλεγχο στις ηλικίες 45–54 και, μετά τα 55, ετήσιο ή ανά διετία έλεγχο, ανάλογα με την περίπτωση και τις προτιμήσεις της γυναίκας. Στην Ευρώπη, η ηλικιακή ομάδα 50–69 ετών έχει την ισχυρότερη τεκμηρίωση για πληθυσμιακό μαστογραφικό έλεγχο. Γι’ αυτό δεν θα έλεγα σε όλες τις γυναίκες «κάνε μία μαστογραφία κάθε x χρόνια». Θα έλεγα: Συζήτησε με τον γιατρό σου ποιο είναι το σωστό πρόγραμμα ελέγχου για εσένα.
Το υπερηχογράφημα :Το υπερηχογράφημα αποτελεί εξαιρετικά χρήσιμο συμπληρωματικό εργαλείο. Μπορεί να βοηθήσει στην αξιολόγηση ευρημάτων που έχουν αναδειχθεί στη μαστογραφία, αλλά και στη διερεύνηση συμπτωμάτων. Ιδιαίτερα σε γυναίκες με πυκνούς μαστούς μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να προσθέσει σημαντικές πληροφορίες. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται γενικά υποκατάστατο της μαστογραφίας στον προληπτικό έλεγχο.
Η μαγνητική τομογραφία μαστών: Η μαγνητική μαστών δεν είναι εξέταση που χρειάζεται κάθε γυναίκα. Έχει ιδιαίτερη αξία σε γυναίκες με υψηλό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού, όπως σε ορισμένες γυναίκες με παθογόνες γονιδιακές μεταλλάξεις ή με εκτιμώμενο πολύ υψηλό κίνδυνο βάσει συγκεκριμένων μοντέλων κινδύνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να συστήνεται ετήσια μαγνητική σε συνδυασμό με μαστογραφία, σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες.
Τι συμβαίνει όταν οι μαστοί είναι πυκνοί;
Η πυκνότητα του μαστού είναι ένα θέμα που συζητείται όλο και περισσότερο. Ο πυκνός μαστός μπορεί να δυσκολέψει την ανίχνευση ορισμένων αλλοιώσεων στη μαστογραφία. Παράλληλα, η πυκνότητα αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα με πυκνούς μαστούς χρειάζεται αυτόματα μαγνητική τομογραφία. Η απόφαση για συμπληρωματικό έλεγχο πρέπει να λαμβάνεται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, την πυκνότητα, το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό και το συνολικό επίπεδο κινδύνου.
Η γνώση του οικογενειακού ιστορικού έχει σημασία:
Δεν έχουν όλες οι γυναίκες τον ίδιο κίνδυνο. Αν υπάρχει ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών στην οικογένεια, ιδιαίτερα σε νεαρή ηλικία, πολλαπλά συγγενικά πρόσωπα με καρκίνο ή γνωστή γονιδιακή μετάλλαξη, είναι σημαντικό να το γνωρίζει ο γιατρός σας. Σε γυναίκες αυξημένου κινδύνου, ο έλεγχος μπορεί να χρειάζεται να ξεκινήσει νωρίτερα και να περιλαμβάνει διαφορετικό ή συχνότερο συνδυασμό απεικονιστικών εξετάσεων.
Πότε πρέπει να απευθυνθούμε άμεσα στον γιατρό;
Ο προληπτικός έλεγχος αφορά γυναίκες χωρίς συμπτώματα. Αν όμως εμφανιστεί κάποια αλλαγή στον μαστό, δεν περιμένουμε την επόμενη προγραμματισμένη μαστογραφία. Ένα νέο ψηλαφητό εύρημα, αλλαγή στο δέρμα ή στη θηλή, εισολκή της θηλής, αιματηρή έκκριση ή οποιαδήποτε επίμονη αλλαγή που δεν είναι φυσιολογική για εμάς χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Η διερεύνηση τότε είναι διαφορετική από τον προληπτικό έλεγχο και καθορίζεται από τα συμπτώματα και την κλινική εικόνα.
Ο Οκτώβριος ας γίνει η αφορμή – όχι η εξαίρεση
Η ευαισθητοποίηση για τον καρκίνο του μαστού δεν πρέπει να περιορίζεται σε έναν μήνα. Ο Οκτώβριος είναι μια καλή αφορμή για να κάνουμε κάτι πολύ απλό: Να ελέγξουμε πότε κάναμε την τελευταία μας μαστογραφία. Να ρωτήσουμε τον γιατρό μας αν το πρόγραμμα που ακολουθούμε είναι κατάλληλο για την ηλικία και τον προσωπικό μας κίνδυνο. Να ενημερωθούμε για την πυκνότητα των μαστών μας. Να γνωρίζουμε το οικογενειακό μας ιστορικό. Και, κυρίως, να μην αφήνουμε τον φόβο να αποφασίζει για την υγεία μας. Γιατί η πρόληψη δεν σημαίνει ότι φοβόμαστε περισσότερο τον καρκίνο. Σημαίνει ότι επιλέγουμε να γνωρίζουμε νωρίτερα. Και στην περίπτωση του καρκίνου του μαστού, η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά στην αντιμετώπιση και στην πορεία της νόσου.
Στο Τμήμα Διαγνωστικής Μαστού της Κλινικής Γένεσις, έχουμε τη δυνατότητα να πραγματοποιούμε έναν ολοκληρωμένο απεικονιστικό έλεγχο αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία. Με ψηφιακή μαστογραφία χαμηλής δόσης ακτινοβολίας και 3D τομοσύνθεση, καθώς και υπερηχογράφημα και, όταν χρειάζεται, στερεοτακτική βιοψία, μπορούμε να διερευνούμε κάθε περιστατικό με τον κατάλληλο τρόπο. Για εμάς, όμως, η σύγχρονη τεχνολογία έχει αξία όταν συνδυάζεται με τη σωστή ιατρική αξιολόγηση και εξατομικευμένη προσέγγιση.